توسط : پرتو مدیا | کشورهای جنوب آفریقا با اصلاح ساختار بازار برق، توسعه خطوط انتقال و گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، وارد مرحلهای تازه از رقابت در تجارت برق شدهاند؛ مسیری که فرصتهای جدیدی برای سرمایهگذاران، تولیدکنندگان خصوصی و خریداران صنعتی ایجاد میکند.
بازار برق جنوب آفریقا در حال تجربه یکی از مهمترین تحولات چند دهه اخیر است. روند آزادسازی بازار، توسعه تجارت منطقهای برق و آمادهسازی آفریقای جنوبی برای راهاندازی بازار عمدهفروشی برق، ساختار سنتی صنعت برق را به سمت مدلی رقابتی و منعطف سوق داده است.
در مرکز این تحول، «استخر برق جنوب آفریقا» (SAPP) قرار دارد؛ شبکهای منطقهای که از سال ۱۹۹۵ فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون برق بیش از ۳۶۰ میلیون نفر در ۱۲ کشور را پشتیبانی میکند. هرچند این بازار از سال ۲۰۰۹ معاملات روزانه برق را آغاز کرده بود، محدودیتهای شبکه انتقال، مانع شکلگیری رقابت گسترده میان تولیدکنندگان شده بود.
اکنون با اجرای پروژههای بزرگ انتقال برق میان کشورهای منطقه، این محدودیتها به تدریج کاهش یافته است. همزمان رشد نیروگاههای خورشیدی، بادی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی، نیاز صنایع معدنی، کشاورزی و واحدهای تجاری به برق پایدار را افزایش داده و تقاضا برای انرژی تجدیدپذیر قابل برنامهریزی را تقویت کرده است.
کارشناسان معتقدند ارزش اقتصادی پروژههای جدید تنها به ظرفیت تولید برق وابسته نیست. دسترسی به شبکه انتقال، محل احداث نیروگاه و امکان فروش برق در بازارهای منطقهای، به عوامل تعیینکننده سودآوری سرمایهگذاریها تبدیل شدهاند.
در این میان، زامبیا یکی از پیشروترین کشورهای منطقه در اجرای اصلاحات بازار برق به شمار میرود. اجرای سیاست دسترسی آزاد به شبکه از سال ۲۰۲۴، زمینه ورود پروژههای خصوصی و معاملات مبتنی بر بازار را فراهم کرده و الگویی برای سایر کشورهای عضو استخر برق جنوب آفریقا ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، آفریقای جنوبی نیز خود را برای راهاندازی بازار عمدهفروشی برق (SAWEM) آماده میکند؛ بازاری که قرار است از آوریل ۲۰۲۷ بهصورت مرحلهای فعالیت خود را آغاز کند. این بازار، انحصار خرید برق را کاهش میدهد و امکان رقابت میان تولیدکنندگان، معاملهگران و مصرفکنندگان بزرگ را فراهم خواهد کرد.
فعالان بازار انرژی در آفریقای جنوبی هماکنون با ترکیب نیروگاههای تجدیدپذیر، سامانههای ذخیرهسازی و قراردادهای خرید برق، در حال طراحی مدلهای جدید عرضه انرژی هستند. این رویکرد علاوه بر کاهش ریسک محدودیت شبکه، انعطاف بیشتری برای پاسخگویی به نیاز مصرفکنندگان صنعتی ایجاد میکند.
بانکها و سرمایهگذاران نیز در ارزیابی پروژههای جدید، تنها به قراردادهای فروش برق اتکا نمیکنند و درآمدهای حاصل از معاملات بازار برق را نیز در مدلهای مالی خود لحاظ میکنند؛ تغییری که میتواند شیوه تأمین مالی پروژههای انرژی در منطقه را متحول کند.
روند آزادسازی بازار برق جنوب آفریقا نشان میدهد صنعت برق این منطقه بهتدریج از مدل سنتی و انحصاری فاصله میگیرد و به سمت بازاری رقابتی، منطقهای و مبتنی بر تجارت برق حرکت میکند. توسعه زیرساختهای انتقال، افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر و ورود بازیگران خصوصی، چشمانداز تازهای برای سرمایهگذاری و امنیت انرژی در جنوب آفریقا ترسیم کرده است.
