توسط : پرتو مدیا | کاهش محسوس دمای هوا در نیمه شمالی کشور، شرایط تازهای برای مدیریت مصرف برق ایجاد کرده است؛ شرایطی که وزارت نیرو امیدوار است با کاهش استفاده از وسایل سرمایشی، فشار بر شبکه سراسری برق را در هفتههای پایانی تابستان کمتر کند. با این حال، تداوم ناترازی میان تولید و مصرف نشان میدهد عبور از روزهای باقیمانده فصل گرم همچنان به مدیریت مصرف مشترکان وابسته است.
با آغاز روند کاهش دما در بخش بزرگی از نیمه شمالی ایران، وزارت نیرو از مشترکان خواسته است متناسب با شرایط جدید جوی، استفاده از تجهیزات سرمایشی را کاهش دهند و مصرف برق خود را مدیریت کنند. درخواست مسئولان صنعت برق در شرایطی مطرح میشود که شبکه سراسری طی ماههای گذشته تحت تأثیر افزایش شدید استفاده از وسایل سرمایشی و محدودیت ظرفیت تولید، روزهای دشواری را پشت سر گذاشته است.
مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، با اشاره به کاهش محسوس دما در نیمه شمالی کشور، از شهروندان این مناطق خواسته است با مدیریت هوشمند مصرف، به کاهش فشار واردشده بر شبکه برق کمک کنند. کاهش دما بهطور طبیعی نیاز به استفاده مستمر از کولرهای آبی و گازی را کاهش میدهد و در صورتی که مشترکان رفتار مصرفی خود را با شرایط آبوهوایی هماهنگ کنند، بخشی از تقاضای برق شبکه نیز کاهش خواهد یافت.
کولرها؛ بازیگر اصلی پیک تابستان
یکی از اصلیترین عوامل افزایش مصرف برق در فصل گرم، استفاده از تجهیزات سرمایشی است. تجربه سالهای گذشته نشان داده است همزمان با افزایش دمای هوا، بار شبکه نیز به سرعت رشد میکند؛ بهویژه در مناطق شهری که تعداد کولرهای گازی در سالهای اخیر افزایش قابلتوجهی داشته است.
رجبی مشهدی پیشتر اعلام کرده بود رشد استفاده از کولرهای گازی در برخی مناطق نیمه شمالی کشور فشار زیادی بر شبکه ایجاد کرده است. بررسیهای صنعت برق نیز نشان میدهد در برخی مناطق تعداد کولرهای گازی طی چند سال چند برابر شده و همین مسئله بخشی از رشد غیرمتعارف مصرف برق را توضیح میدهد. هر دستگاه کولر گازی بسته به ظرفیت میتواند چند برابر یک کولر آبی برق مصرف کند و استفاده همزمان میلیونها دستگاه، هزاران مگاوات به بار شبکه اضافه میکند.
بنابراین کاهش چند درجهای دمای هوا از منظر صنعت برق میتواند معادل آزاد شدن بخشی از ظرفیت شبکه باشد. خاموش کردن کولرهای غیرضروری، استفاده از تهویه طبیعی در ساعات خنک و افزایش دمای تنظیمشده تجهیزات سرمایشی از جمله اقداماتی است که میتواند اثر مستقیمی بر کاهش مصرف داشته باشد.
عبور مصرف برق از مرزهای متعارف
شبکه برق ایران در تابستان امسال با مصرف بسیار بالایی مواجه بوده است. معاون برق و انرژی وزارت نیرو اعلام کرده است که بار شبکه در مقاطعی به حدود ۷۵ هزار مگاوات رسیده و برای حفظ پایداری شبکه، مدیریت بار و حتی اعمال برخی محدودیتها اجتنابناپذیر شده است.
البته وزارت نیرو میگوید همکاری مشترکان در تابستان جاری باعث شده اوج بار مصرف نسبت به شرایط مورد انتظار کاهش یابد. بر اساس آمار منتشرشده، مشارکت مردم و اقدامات مدیریت مصرف به کاهش حدود سه درصدی اوج بار در تابستان ۱۴۰۵ کمک کرده است.
هرچند سه درصد در نگاه نخست رقم بزرگی به نظر نمیرسد، اما در شبکهای با مصرف دهها هزار مگاوات، همین کاهش میتواند معادل ظرفیت تولید چند نیروگاه بزرگ باشد. به همین دلیل صنعت برق معمولاً در روزهای اوج مصرف، حتی کاهش چند درصدی تقاضا را عاملی تعیینکننده برای پایداری شبکه میداند.
کاهش دما در نیمه شمالی؛ پنجرهای برای کاهش بار شبکه
در برخی مناطق کاهش دمای ۶ تا ۱۰ درجهای پیشبینی شده و استانهای شمال غرب، سواحل دریای خزر، دامنههای البرز و بخشهایی از شمال شرق کشور در معرض هوای خنکتر قرار گرفتهاند.
این تغییر شرایط میتواند بهطور مستقیم الگوی مصرف برق را تغییر دهد. برخلاف صنایع که مصرف آنها کمتر تحت تأثیر تغییرات کوتاهمدت دما قرار دارد، مصرف خانگی بهشدت به شرایط جوی وابسته است. کاهش دما میتواند میلیونها وسیله سرمایشی را برای چند ساعت یا حتی بخش عمدهای از شبانهروز از مدار خارج کند.
از همین رو وزارت نیرو تلاش میکند از این فرصت برای کاهش سریعتر بار شبکه استفاده کند. اگر مشترکان همچنان کولرها را با همان تنظیمات روزهای بسیار گرم روشن نگه دارند، بخشی از ظرفیت کاهش مصرف ناشی از تغییرات آبوهوایی عملاً از بین خواهد رفت.
چرا با خنک شدن هوا هنوز مدیریت مصرف مهم است؟
بخش قابلتوجهی از تقاضای شبکه مربوط به صنایع، مراکز تجاری، ادارات، خدمات شهری، کشاورزی و سایر مصارف غیرسرمایشی است. از سوی دیگر، نیروگاهها و شبکه انتقال نیز پس از چند ماه فعالیت در شرایط اوج بار نیازمند تعمیر، نگهداری و کاهش فشار عملیاتی هستند.
در همین حال، برخی واحدهای تولید برق همچنان با محدودیتهای فنی یا کاهش ظرفیت مواجهاند. این موضوع باعث میشود حتی در صورت افت مصرف خانگی، فاصله میان ظرفیت قابل دسترس تولید و میزان تقاضا کاملاً از بین نرود.
بنابراین کاهش استفاده از وسایل سرمایشی در نیمه شمالی کشور میتواند میزان محدودیتهای شبکه را کمتر کند، اما بهتنهایی قادر به حل ناترازی ساختاری برق نیست.
مصرف بهینه؛ فراتر از توصیههای تابستانی
مسئله مدیریت مصرف برق در ایران بیش از آنکه یک اقدام موقتی برای چند هفته گرم سال باشد، به یکی از مؤلفههای اصلی سیاست انرژی تبدیل شده است. سرعت رشد تقاضا، توسعه تجهیزات سرمایشی، افزایش تعداد مشترکان و گسترش مصرف برق در بخشهای مختلف باعث شده است افزایش ظرفیت نیروگاهی بهتنهایی پاسخگوی رشد تقاضا نباشد.
این وضعیت اهمیت ابزارهایی مانند: کنتورهای هوشمند، تعرفههای پلکانی، مشوقهای کاهش مصرف و توسعه تجهیزات کممصرف را افزایش داده است. همزمان، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر و افزایش راندمان نیروگاههای موجود نیز میتواند سمت عرضه انرژی را تقویت کند.
اما در کوتاهمدت، سادهترین راهکار همچنان کاهش مصرف غیرضروری در ساعات اوج بار است.
از تغییر هوا تا تغییر رفتار مصرف
تجربه تابستان امسال بار دیگر نشان داد در دورههای گرمای شدید، استفاده همزمان از میلیونها وسیله سرمایشی میتواند در مدت کوتاهی هزاران مگاوات به مصرف شبکه اضافه کند؛ همانطور که کاهش دما نیز قادر است این بار را بهسرعت کاهش دهد.
در چنین شرایطی، درخواست وزارت نیرو از شهروندان نیمه شمالی کشور را باید بخشی از تلاش برای تبدیل کاهش طبیعی دما به کاهش واقعی مصرف برق دانست. خاموش کردن وسایل سرمایشی غیرضروری، استفاده از هوای طبیعی و تنظیم مناسب دمای محیط میتواند باعث شود افت دمای این روزها مستقیماً در نمودار مصرف شبکه نیز منعکس شود.
کاهش دما، فرصتی برای تنفس شبکه برق
کاهش محسوس دما در نیمه شمالی کشور فرصتی برای کاهش فشار بر شبکه برق در هفتههای پایانی تابستان فراهم کرده است، اما تحقق این ظرفیت به رفتار مصرفکنندگان وابسته خواهد بود. اگر کاهش دمای هوا با کاهش استفاده از تجهیزات سرمایشی همراه شود، بخشی از بار شبکه آزاد شده و احتمال نیاز به محدودیتهای مصرف نیز کمتر میشود. در مقابل، ادامه الگوی مصرف روزهای اوج گرما میتواند اثر مثبت تغییرات جوی را خنثی کند. از این رو، مدیریت مصرف یکی از ابزارهای عملی برای حفظ پایداری شبکه برق کشور محسوب میشود.
