توسط : پرتو مدیا | بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی الکامپ اینبار تنها ویترین فناوری اطلاعات و ارتباطات نبود؛ ورود جدی صنعت برق به این رویداد، از شکلگیری مسیری تازه برای پیوند انرژی با داده، هوش مصنوعی، ذخیرهسازها و زیرساختهای ارتباطی خبر داد. «الکامپ انرژی» نشان داد آینده شبکه برق ایران بیش از آنکه صرفاً به ساخت نیروگاههای جدید وابسته باشد، به هوشمندسازی، مدیریت مصرف، توسعه ریزشبکهها، تولید پراکنده و مشارکت شرکتهای فناور گره خورده است.
بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی الکامپ از نهم تا دوازدهم شهریور ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی تهران برگزار شد؛ رویدادی که در دوره جدید خود، بخش انرژی را بیش از گذشته به متن تحولات فناوری کشور وارد کرد. اختصاص فضای ویژه به صنعت برق با عنوان «الکامپ انرژی» را میتوان یکی از تفاوتهای مهم این دوره دانست؛ فضایی که ذخیرهسازهای انرژی، UPS، سامانههای هوشمند، تجهیزات ارتباطی و دیگر فناوریهای مورد نیاز شبکه برق آینده را در کنار یکدیگر قرار داد.
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر مشخص میشود که صنعت برق ایران همزمان با رشد مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش تولید پراکنده، با ضرورت کنترل و مدیریت پیچیدهتر شبکه مواجه شده است. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت نیروگاهی تنها بخشی از راهحل محسوب میشود و مدیریت دقیق تولید و مصرف، ذخیره انرژی و تبادل لحظهای داده به همان اندازه اهمیت پیدا میکند.
از الکامپ فناوری تا الکامپ انرژی
حضور صنعت برق در الکامپ، نشانهای از نزدیکتر شدن دو حوزهای است که تا چند سال قبل عمدتاً بهصورت جداگانه دیده میشدند. شبکه برق سنتی عمدتاً بر تولید متمرکز در نیروگاههای بزرگ، انتقال انرژی و توزیع آن میان مصرفکنندگان بنا شده بود؛ اما افزایش سهم نیروگاههای خورشیدی، تولید پراکنده، ذخیرهسازهای انرژی و مصرفکنندگان هوشمند، این مدل را بهتدریج تغییر داده است.
در شبکه برق هوشمند، اطلاعات تقریباً به اندازه خود انرژی اهمیت پیدا میکند. اپراتور شبکه باید بداند برق در چه نقطهای تولید میشود، میزان مصرف هر بخش چقدر است، چه زمانی پیک مصرف رخ میدهد و ذخیرهسازها در چه زمانی باید شارژ یا وارد مدار شوند. اجرای چنین مدلی بدون کنتورهای هوشمند، ارتباطات پایدار، پردازش داده و سامانههای مدیریت انرژی امکانپذیر نیست.
همین مسئله باعث شده اتصال صنعت برق به زیستبوم فناوری اطلاعات، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی از یک انتخاب توسعهای به یک ضرورت زیرساختی تبدیل شود.
ذخیرهسازها؛ حلقه مفقوده برق آینده
یکی از مهمترین محورهای «الکامپ انرژی» به فناوریهای ذخیرهسازی برق و تجهیزات UPS اختصاص داشت. اهمیت ذخیرهسازهای انرژی همزمان با توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر افزایش یافته است؛ زیرا تولید نیروگاههای خورشیدی و بادی برخلاف نیروگاههای متعارف، به شرایط طبیعی وابسته است و همواره با الگوی مصرف شبکه تطابق ندارد.
ذخیرهسازها میتوانند برق تولیدشده در ساعات کممصرف یا زمان افزایش تولید تجدیدپذیرها را دریافت و در ساعات پیک دوباره به شبکه تزریق کنند. این قابلیت علاوه بر کاهش فشار بر شبکه، امکان مدیریت بهتر منابع تولید پراکنده و افزایش انعطافپذیری سیستم برق را فراهم میکند.
به همین دلیل توسعه خورشیدی بدون توسعه همزمان ذخیرهساز، سیستم کنترل و شبکه هوشمند نمیتواند تمام مزایای بالقوه خود را در اختیار صنعت برق قرار دهد.
هدف ۱۲ هزار مگاواتی خورشیدیها
در جریان برنامههای تخصصی الکامپ انرژی، مصطفی رجبیمشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، از هدفگذاری برای دستیابی به ظرفیت ۱۲ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی تا پایان سال ۱۴۰۵ خبر داد. براساس اطلاعات ارائهشده در این رویداد، توسعه ظرفیت خورشیدی در دولت چهاردهم نسبت به ابتدای فعالیت آن شتاب قابلتوجهی گرفته است.
اما افزایش ظرفیت خورشیدی تنها به نصب پنل و احداث نیروگاه محدود نمیشود. ورود هزاران مگاوات ظرفیت متغیر به شبکه نیازمند امکان پیشبینی تولید، کنترل لحظهای، ذخیره انرژی و مدیریت هماهنگ میان منابع مختلف است.
اینجاست که مفهوم «برق هوشمند» از یک عبارت فناورانه فراتر میرود و به یکی از الزامات توسعه تجدیدپذیرها تبدیل میشود.
ریزشبکهها؛ تغییر معماری صنعت برق
یکی دیگر از موضوعات محوری الکامپ، توسعه ریزشبکهها بود. ریزشبکه را میتوان یک شبکه برق کوچک و قابلکنترل دانست که میتواند تولید، مصرف و در برخی موارد ذخیره انرژی را در محدوده مشخصی مدیریت کند.
در یکی از نشستهای تخصصی نمایشگاه با عنوان «تغییر پارادایم از تأمین برق به مدیریت هوشمند انرژی با ریزشبکهها»، مدیران صنعت برق و نمایندگان بخش خصوصی درباره ضرورت توسعه شبکههای هوشمند، ذخیرهسازها، کنتورهای هوشمند، مدیریت مصرف و بازارهای جدید برق بحث کردند.
همچنین در مباحث مرتبط با توسعه ریزشبکهها، ایجاد بازارهای محلی برق، توسعه خردهفروشی و فراهمشدن امکان بهرهبرداری هوشمند از منابع تولید پراکنده مورد توجه قرار گرفت.
این تغییر میتواند ساختار صنعت برق را از مدلی که در آن مشترک صرفاً مصرفکننده است، به مدلی تبدیل کند که مصرفکننده در برخی شرایط تولیدکننده، ذخیرهکننده یا حتی فروشنده برق نیز باشد.
تولید پراکنده در خدمت تابآوری
«بازطراحی حکمرانی تولید پراکنده برای ارتقای تابآوری ملی» عنوان یکی دیگر از نشستهای مهم برگزارشده در حاشیه الکامپ انرژی بود. در این نشست، نقش نیروگاههای کوچکمقیاس، مدلهای سرمایهگذاری، موانع مقرراتی و ارزی، تأمین سوخت و توسعه تولید همزمان برق و حرارت بررسی شد.
تولید پراکنده میتواند بخشی از برق را در نزدیکی محل مصرف تأمین کند و در نتیجه وابستگی کامل مصرفکنندگان به انتقال انرژی از نیروگاههای دوردست کاهش یابد. این ویژگی بهخصوص در مراکز صنعتی، زیرساختهای حساس و مناطقی که با محدودیت شبکه روبهرو هستند، اهمیت بیشتری دارد.
البته توسعه چنین ساختاری نیازمند اصلاح مقررات، فراهمکردن مدل اقتصادی جذاب برای سرمایهگذاران و ایجاد زیرساختهای کنترل و ارتباطی مناسب است.
هوشمندسازی از خدمات تا شبکه
تحول دیجیتال در وزارت نیرو تنها به تجهیزات شبکه محدود نشده است. ماشاالله تابعجماعت، معاون سرمایه انسانی، گفت: تحقیقات و فناوری اطلاعات وزارت نیرو، در حاشیه الکامپ حدود ۷۵ درصد خدمات این وزارتخانه به شکل هوشمند ارائه میشود. او همچنین میزان رضایت اعلامشده مشترکان از خدمات را بیش از ۹۲ درصد بیان کرد.
مرحله پیچیدهتر هوشمندسازی زمانی آغاز میشود که فناوری از سطح خدمات اداری و ارتباط با مشترک وارد عملیات شبکه شود. کنتور هوشمند، تحلیل دادههای مصرف، پیشبینی بار، مدیریت هوشمند تجهیزات و استفاده از هوش مصنوعی برای تشخیص الگوهای مصرف یا اختلالات احتمالی، از جمله ابزارهایی هستند که میتوانند مدل مدیریت شبکه برق را تغییر دهند.
وقتی داده وارد اتاق فرمان میشود
شبکه برق هوشمند اساساً شبکهای دادهمحور است. میلیونها مشترک، نیروگاههای متمرکز و پراکنده، پنلهای خورشیدی، ذخیرهسازها و تجهیزات شبکه باید بتوانند اطلاعات خود را در بستری امن و پایدار منتقل کنند.
عبدالصاحب ارجمند، مدیرکل راهبری و نظارت بر انتقال و توزیع برق وزارت نیرو نیز در این نمایشگاه بر همین پیوند میان انرژی و تحول دیجیتال گفت: توسعه شبکههای هوشمند، کنتورهای هوشمند، ریزشبکهها و ذخیرهسازها بدون ارتباطات پایدار و تبادل داده مستمر عملاً امکانپذیر نیست.
همینطور همکاری وزارت نیرو و وزارت ارتباطات یکی از اجزای مهم حرکت به سمت حکمرانی هوشمند انرژی محسوب میشود.
بخش خصوصی در قلب تحول برق
یکی از ویژگیهای مهم الکامپ انرژی، حضور بخش خصوصی و همکاری سندیکای صنعت برق بود. این حضور میتواند فاصله میان مسائل واقعی صنعت و راهکارهای شرکتهای فناور و دانشبنیان را کاهش دهد.
صنعت برق با مسائل متنوعی از مدیریت پیک مصرف گرفته تا ذخیرهسازی، کاهش تلفات، پایش تجهیزات و مدیریت نیروگاههای پراکنده روبهرو است. در مقابل، شرکتهای فناوری توانایی توسعه نرمافزارها، سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی، حسگرها، تجهیزات ارتباطی و پلتفرمهای مدیریت انرژی را دارند.
اتصال این دو مجموعه، در صورت تبدیلشدن از مذاکرات نمایشگاهی به قراردادها و پروژههای اجرایی، میتواند یکی از مهمترین دستاوردهای الکامپ انرژی باشد.
چالش اصلی؛ عبور از نمایشگاه
الکامپ انرژی توانست مدیران صنعت برق، شرکتهای خصوصی، فعالان فناوری و مجموعههای دانشبنیان را در یک فضای مشترک گرد هم آورد؛ تعریف پروژههای مشترک، سرمایهگذاری در ذخیرهسازهای انرژی، توسعه ریزشبکهها، گسترش کنتورهای هوشمند، استفاده عملیاتی از هوش مصنوعی و ایجاد زیرساختهای ارتباطی پایدار، میتواند خروجی واقعی چنین تعاملی باشد. چالش اصلی پس از پایان نمایشگاه، تداوم ارتباط میان صنعت برق و زیستبوم فناوری و تبدیل آن به همکاریهای عملیاتی است.
آینده برق فقط نیروگاه نیست
پیام اصلی الکامپ انرژی را شاید بتوان در یک تغییر نگاه خلاصه کرد: حل مسائل صنعت برق صرفاً با افزودن ظرفیت نیروگاهی امکانپذیر نیست.
نیروگاه جدید همچنان برای پاسخ به رشد تقاضا ضروری است، اما شبکه برق آینده باید بتواند تولید و مصرف را لحظهبهلحظه مدیریت کند، از انرژی ذخیرهشده استفاده کند، میلیونها داده را تحلیل کند و منابع تولید پراکنده را به بخشی فعال از شبکه تبدیل کند.
الکامپ انرژی؛ آغازی برای برق هوشمند
الکامپ انرژی در بیستونهمین دوره نمایشگاه الکامپ، تصویری از مسیری را ترسیم کرد که صنعت برق ایران ناگزیر به حرکت در آن است؛ مسیری که از شبکههای هوشمند، مدیریت مصرف، ذخیرهسازهای انرژی، ریزشبکهها، تولید پراکنده، انرژی خورشیدی، هوش مصنوعی و تحلیل داده عبور میکند. اختصاص فضای مستقل به صنعت برق و شکلگیری گفتوگوی مستقیم میان وزارت نیرو، شرکتهای فناور و بخش خصوصی، میتواند نقطه شروعی برای این تحول باشد. با این حال، تعیینکنندهترین مرحله پس از نمایشگاه آغاز میشود؛ زمانی که ایدههای ارائهشده باید به سرمایهگذاری، قرارداد، زیرساخت و پروژههای واقعی تبدیل شوند. اگر این پیوند ادامه پیدا کند، «الکامپ انرژی» میتواند از یک رویداد نمایشگاهی فراتر رود و به یکی از حلقههای اتصال صنعت برق ایران با اقتصاد دیجیتال و شبکه انرژی هوشمند آینده تبدیل شود.
