توسط : پرتو مدیا | پشت پرده استخراج غیرمجاز رمزارز، تنها چند دستگاه ماینر و یک مصرفکننده متخلف نیست؛ پای میلیاردها تومان یارانه انرژی و هزاران مگاوات فشار پنهان بر شبکه برق کشور در میان است. برآورد شرکت توانیر نشان میدهد مصرف ماینرهای غیرمجاز و انشعابهای پنهان برق میتواند به حدود ۳ هزار مگاوات برسد؛ ظرفیتی که در روزهای اوج مصرف، فشار مضاعفی به شبکه برق، تجهیزات توزیع و منابع سوخت نیروگاهها وارد میکند.
محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، با اشاره به ابعاد این پدیده گفت: در این چرخه، برق یارانهای داخل کشور مصرف میشود، اما ارزش آن در قالب رمزارز و بدون عبور هیچ کالایی از مرز، به یک دارایی دیجیتال تبدیل میشود.
او استخراج غیرمجاز رمزارز را نوعی قاچاق انرژی دانست و گفت: این فعالیت علاوه بر مصرف برق با تعرفه یارانهای، باعث مصرف منابعی مانند: گاز، گازوئیل و سایر سوختهایی میشود که برای تولید برق مورد استفاده قرار میگیرند.
مدیرعامل توانیر گفت: مقابله با این پدیده به دلیل پراکندگی محل فعالیت ماینرها، کار سادهای نیست. برخلاف تصور عمومی، مراکز استخراج غیرمجاز همیشه در قالب یک مزرعه بزرگ و مشخص فعالیت نمیکنند و ممکن است دستگاهها در سولهها، دامداریها، کارگاههای متروکه، باغها، واحدهای صنعتی یا حتی منازل مسکونی پنهان شده باشند.
الهداد گفت: متخلفان برای فرار از شناسایی، از روشهایی مانند دستکاری کنتور، ایجاد انشعاب مخفی، جابهجایی سریع تجهیزات و استفاده از ابزارهای کاهش صدا و حرارت استفاده میکنند. به همین دلیل، شناسایی این مراکز نیازمند ترکیبی از تحلیل دادههای مصرف برق، بازرسی میدانی، گزارشهای مردمی و همکاری نهادهای انتظامی است.
بر اساس برآورد توانیر، مصرف ماینرهای غیرمجاز همراه با انشعابهای غیرقانونی و مصارف پنهان، ممکن است به حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ مگاوات برسد. البته این عدد به دلیل ماهیت مخفی این فعالیتها، یک برآورد است و مانند: مصرف ثبتشده یک مشترک قابل اندازهگیری دقیق نیست.
این میزان مصرف در مقیاس شبکه برق عدد قابل توجهی محسوب میشود؛ بهویژه در ساعات اوج مصرف که استفاده از وسایل سرمایشی نیز فشار زیادی به شبکه وارد میکند. ماینرها برخلاف بسیاری از مصرفکنندگان، معمولاً به صورت شبانهروزی و با بار تقریباً ثابت فعالیت میکنند و همین موضوع میتواند در زمانهای حساس، نیاز به اعمال محدودیت برای سایر مشترکان را افزایش دهد.
الهداد درباره آسیبهای ناشی از فعالیت ماینرهای غیرمجاز گفت: یکی از مهمترین پیامدها، فشار مستقیم بر تجهیزات شبکه توزیع است. اتصال تعداد زیادی دستگاه ماینر به یک ترانس یا فیدر که برای چنین باری طراحی نشده، میتواند باعث اضافهبار، افت ولتاژ، افزایش دمای تجهیزات، سوختن ترانسفورماتورها و اختلال در برقرسانی مشترکان شود.
هر دستگاه استخراج رمزارز بسته به مدل و توان مصرفی، چند کیلووات برق را به صورت پیوسته مصرف میکند. زمانی که تعداد زیادی از این دستگاهها در یک محل فعال باشند، شبکه محلی با مصرفی مواجه میشود که در طراحی اولیه برای آن پیشبینی نشده است.
از سوی دیگر، موضوع هزینه انرژی نیز اهمیت زیادی دارد. برق مورد استفاده در استخراج غیرمجاز معمولاً از تعرفههای یارانهای خانگی، کشاورزی یا صنعتی تأمین میشود، در حالی که محصول نهایی این فعالیت یعنی رمزارز، ارزش اقتصادی و گاه دلاری دارد. در این شرایط، هزینه تولید برق، مصرف سوخت نیروگاهها و خسارت تجهیزات بر دوش صنعت برق و در نهایت منابع عمومی کشور قرار میگیرد.
مدیرعامل توانیر درباره روشهای شناسایی ماینرهای پنهان گفت: یکی از مهمترین نشانهها، الگوی مصرف یکنواخت و مداوم است. مصرف عادی یک خانه، واحد تجاری یا حتی بسیاری از صنایع در طول شبانهروز تغییر میکند، اما ماینرها معمولاً مصرفی ثابت و بدون توقف دارند.
افزایش ناگهانی مصرف یک اشتراک نسبت به سابقه قبلی، مصرف بالا در تمام ساعات شبانهروز، افزایش غیرمنطقی توان مصرفی نسبت به نوع کاربری ملک، صدای مداوم فنها، گرمای غیرعادی، تهویه سنگین و گزارشهای مردمی از جمله نشانههایی هستند که میتوانند به شناسایی مراکز مشکوک کمک کنند.
با این حال، الهداد گفت: الگوی مصرف به تنهایی برای اثبات تخلف کافی نیست؛ زیرا برخی صنایع، سردخانهها یا مراکز داده قانونی نیز مصرف پیوسته دارند. بنابراین بررسی نهایی باید با بازدید، کنترل تجهیزات و بررسی نوع فعالیت محل انجام شود.
او مهمترین عامل گرایش برخی افراد به استخراج غیرمجاز را فاصله میان هزینه برق یارانهای و برق مورد استفاده مراکز مجاز استخراج دانست. او گفت: استفاده از برق ارزان خانگی یا صنعتی باعث میشود برخی افراد به جای فعالیت قانونی، مسیر زیرزمینی را انتخاب کنند.
مدیرعامل توانیر گفت: مسئله اصلی صنعت برق، استفاده پنهانی و یارانهای از شبکه برق و تحمیل هزینه آن به سایر مشترکان است. او ادامه داد: برای حل این مشکل باید مجموعهای از اقدامات شامل کنترل انشعابهای یارانهای، برخورد با سرقت برق، تسهیل فعالیت قانونی و ایجاد مسیرهای مطمئن تأمین انرژی برای مراکز مجاز دنبال شود.
استخراج غیرمجاز رمزارز به یکی از مصادیق مهم قاچاق انرژی در کشور تبدیل شده است؛ فعالیتی که علاوه بر مصرف هزاران مگاوات برق، فشار مضاعفی بر شبکه توزیع و منابع سوخت نیروگاهها وارد میکند. توانیر با افزایش نظارت، تحلیل دادههای مصرف و برخورد با انشعابهای غیرقانونی تلاش دارد این مصرف پنهان را کاهش دهد و از منابع انرژی یارانهای کشور محافظت کند.
