توسط : پرتو مدیا | وزارت نیرو برای بخشی از مشترکان صنعتی یک مسیر تازه باز کرده است؛ صنایع واجد شرایط می‌توانند از ساعت ۲۲ شب تا ۱۰ صبح روز بعد، بیش از سقف قدرت قراردادی خود برق مصرف کنند و بابت این مازاد نیز جریمه «تجاوز از قدرت» نپردازند. روی کاغذ، این تصمیم ۱۲ ساعت فرصت تازه برای تولید ایجاد می‌کند؛ اما در عمل، پرسش مهم‌تری مطرح است: آیا کارخانه‌ها واقعاً می‌توانند تولید ازدست‌رفته در روزهای محدودیت برق را به شب منتقل کنند؟
۱۲ ساعت تازه برای کارخانه‌ها
براساس دستورالعمل جدید وزارت نیرو، مشترکان صنعتی دارای قرارداد دیماندی که تا پایان شهریور ۱۴۰۵ بدهی معوق نداشته باشند، امکان مصرف برق بیش از قدرت قراردادی خود را در بازه ساعت ۲۲ تا ۱۰ صبح دارند.
در این مدت، بند مربوط به جریمه تجاوز از قدرت نیز برای مصرف مازاد اعمال نمی‌شود. به این ترتیب، صنایع مشمول طرح می‌توانند در ساعات کم‌باری شبکه، مصرف بیشتری داشته باشند و بخشی از تولید عقب‌افتاده خود را جبران کنند.
این تصمیم از یک جهت اهمیت زیادی دارد. محدودیت برق در سال‌های اخیر مستقیماً بر تولید صنعتی اثر گذاشته و برخی واحدها را مجبور به کاهش ظرفیت، توقف خطوط یا جابه‌جایی برنامه تولید کرده است.
سخنگوی وزارت صمت پیش‌تر اعلام کرده بود برآورد عدم‌النفع ناشی از قطعی برق صنایع از حدود ۳۰۰ همت در سال ۱۴۰۳ به نزدیک ۴۰۰ همت در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
با چنین ارقامی، هر سیاستی که بتواند بخشی از برق ازدست‌رفته صنایع را جبران کند، برای بخش تولید اهمیت اقتصادی دارد.
اما برق شبانه تضمین‌شده نیست
در کنار امتیازی که وزارت نیرو برای صنایع در نظر گرفته، یک شرط مهم نیز وجود دارد.
اجرای طرح به وضعیت سوخت نیروگاه‌ها و محدودیت‌های فنی و حفاظتی شبکه سراسری وابسته است. بنابراین، نمی‌توان این ابلاغیه را به معنای تأمین قطعی و نامحدود برق اضافه برای تمام واحدهای صنعتی در هر شب دانست.
همین شرط می‌تواند در ماه‌های سرد اهمیت بیشتری پیدا کند.
زمستان معمولاً مصرف گاز در بخش خانگی افزایش پیدا می‌کند و تأمین سوخت نیروگاه‌ها نیز به یکی از متغیرهای اصلی تولید برق تبدیل می‌شود. اگر ظرفیت تولید یا انتقال شبکه محدود شود، امکان استفاده صنایع از این فرصت ۱۲ ساعته نیز می‌تواند کاهش پیدا کند.
در نتیجه، ارزش واقعی این تصمیم فقط به متن ابلاغیه بستگی ندارد؛ ظرفیت عملی شبکه مشخص می‌کند چه مقدار برق اضافه در اختیار صنایع قرار خواهد گرفت.
آیا همه صنایع می‌توانند شب کار کنند؟
اینجا یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های طرح خود را نشان می‌دهد.
در بعضی کارخانه‌ها، انتقال بخشی از تولید به شیفت شب امکان‌پذیر است. تجهیزاتی که مصرف بالایی دارند می‌توانند در ساعات کم‌باری فعالیت بیشتری داشته باشند و واحد تولید نیز با افزایش شیفت شب بخشی از عقب‌ماندگی خود را جبران کند.
تجربه برخی کارخانه‌های سیمان در دوره‌های محدودیت برق نیز نشان داده است که تغییر زمان فعالیت در بعضی خطوط تولید امکان‌پذیر است.
اما این نسخه برای همه صنایع جواب نمی‌دهد.
در صنایع دارای فرآیند پیوسته، توقف و راه‌اندازی خط تولید همیشه ساده نیست. فولاد، برخی صنایع معدنی، پتروشیمی و شماری از صنایع انرژی‌بر ممکن است برای تغییر ساعت فعالیت با محدودیت فنی روبه‌رو شوند.
راه‌اندازی دوباره بعضی تجهیزات زمان می‌برد و حتی می‌تواند هزینه یا ریسک عملیاتی ایجاد کند.
بنابراین، وجود برق اضافه در شب الزاماً به معنای امکان افزایش فوری تولید نیست.
مسئله فقط برق نیست
انتقال فعالیت یک کارخانه از روز به شب، کل زنجیره کاری آن مجموعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
کارخانه برای افزایش تولید شبانه به نیروی انسانی نیاز دارد. سرویس رفت‌وآمد کارکنان باید تغییر کند، مواد اولیه باید به‌موقع به خط تولید برسند و بخش تعمیرات نیز باید در ساعات جدید آماده باشد.
از سوی دیگر، برخی عملیات حمل‌ونقل، بارگیری یا تأمین مواد اولیه وابسته به شرکت‌ها و پیمانکاران دیگری هستند که شاید برنامه شبانه نداشته باشند.
مسائل ایمنی نیز اهمیت دارند.
افزایش فعالیت در شیفت شب ممکن است هزینه نیروی انسانی و نظارت ایمنی را بالا ببرد. تعمیرات پیشگیرانه نیز در بسیاری از کارخانه‌ها در ساعات کاهش تولید انجام می‌شود و افزایش مصرف برق شبانه می‌تواند همان زمان را از واحد تعمیرات بگیرد.
به همین دلیل، ظرفیت فنی شبکه تنها یکی از اضلاع این تصمیم است.
توان عملی کارخانه برای تغییر شیفت، ضلع دیگر ماجرا را شکل می‌دهد.
عددی که هنوز مشخص نیست
مهم‌ترین ابهام فعلی طرح، میزان اثر واقعی آن بر تولید است.
هنوز مشخص نیست چه تعداد واحد صنعتی امکان استفاده از این فرصت را دارند، مجموع قدرت قراردادی آنها چقدر است و وزارت نیرو در بازه ۲۲ تا ۱۰ صبح چند مگاوات ظرفیت اضافی می‌تواند در اختیار بخش تولید قرار دهد.
همچنین باید مشخص شود این برق اضافه در نهایت چه میزان تولید ازدست‌رفته را جبران خواهد کرد.
اگر تعداد صنایع استفاده‌کننده بالا باشد و حجم برق تحویلی نیز قابل توجه باشد، این سیاست می‌تواند بخشی از خسارت محدودیت‌های قبلی را جبران کند.
اما اگر فقط گروه محدودی از کارخانه‌ها امکان استفاده از طرح را داشته باشند، اثر آن بر کل صنعت نیز محدود خواهد ماند.
به همین دلیل، انتشار آمار عملکرد این طرح اهمیت زیادی دارد.
تعداد صنایع استفاده‌کننده، میزان برق اضافی تحویل‌شده و افزایش تولید حاصل از آن می‌تواند تصویر واقعی‌تری از اثر تصمیم وزارت نیرو ارائه دهد.
فرصتی برای استفاده از ساعات کم‌باری
از نگاه مدیریت شبکه، انتقال بخشی از مصرف صنعتی به ساعات شب منطق مشخصی دارد.
مصرف برق در ساعات مختلف شبانه‌روز یکسان نیست. اگر شبکه در ساعات کم‌باری ظرفیت خالی داشته باشد، استفاده صنایع از این ظرفیت می‌تواند بدون افزایش پیک مصرف، برق بیشتری در اختیار تولید قرار دهد.
این سیاست در کوتاه‌مدت می‌تواند انعطاف بیشتری برای صنایع ایجاد کند.
اما این راهکار مشکل اصلی ناترازی برق را از بین نمی‌برد.
صنعت همچنان به ظرفیت تولید بیشتر، توسعه شبکه انتقال، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌ها و تأمین پایدار سوخت نیاز دارد.
به بیان دیگر، جابه‌جایی زمان مصرف می‌تواند فشار شبکه را مدیریت کند، اما جای توسعه زیرساخت را نمی‌گیرد.
جمع‌بندی؛ فرصت واقعی، اما نه برای همه
امکان مصرف برق مازاد از ساعت ۲۲ تا ۱۰ صبح می‌تواند برای بخشی از صنایع یک فرصت واقعی باشد.
واحدهایی که امکان تغییر شیفت و افزایش تولید شبانه دارند، می‌توانند از ساعات کم‌باری برای جبران بخشی از تولید ازدست‌رفته استفاده کنند.
با این حال، محدودیت سوخت و شبکه، ماهیت فرآیند تولید، هزینه شیفت شب، نیروی انسانی و مسائل فنی اجازه نمی‌دهند این سیاست را راه‌حل کامل مشکل برق صنایع بدانیم.
ارزش واقعی این تصمیم زمانی مشخص خواهد شد که وزارت نیرو و توانیر آمار اجرای آن را منتشر کنند؛ چند کارخانه از طرح استفاده کردند، چه مقدار برق اضافه تحویل گرفتند و این برق چه میزان تولید را به خطوط صنعتی بازگرداند.
تا آن زمان، این ۱۲ ساعت را می‌توان یک فرصت قابل استفاده برای بخشی از صنعت دانست؛ نه راه‌حلی کامل برای ناترازی برق کشور.
