توسط : پرتو مدیا | توسعه سریع نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کشور، در کنار مزایای اقتصادی و زیست‌محیطی، ضرورت ارتقای همزمان زیرساخت‌های مدیریت شبکه را نیز افزایش داده است. وزیر نیرو هشدار داده است که افزایش گسترده ظرفیت تجدیدپذیرها بدون توجه به الزامات فنی و کنترلی می‌تواند پایداری شبکه برق را تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل توسعه این منابع باید با نوسازی سامانه‌های پایش، کنترل و مدیریت لحظه‌ای شبکه همراه باشد.
عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در حاشیه افتتاح پروژه‌های شرکت مدیریت شبکه برق ایران اعلام کرد تحولاتی که در ساختار تولید برق رخ می‌دهد، به‌طور مستقیم بر نحوه بهره‌برداری از شبکه اثر می‌گذارد. به گفته او، افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی و بادی در مقیاس وسیع، اگر بدون ملاحظات فنی انجام شود، می‌تواند باعث ناپایداری در شبکه شود.
دلیل اصلی این مسئله به ماهیت متغیر تولید منابع تجدیدپذیر بازمی‌گردد. برخلاف نیروگاه‌های حرارتی که معمولاً تولید قابل‌کنترل‌تری دارند، میزان تولید نیروگاه‌های خورشیدی و بادی به شرایط جوی وابسته است. کاهش ناگهانی تابش خورشید یا تغییر سرعت باد می‌تواند در مدت کوتاهی حجم تولید را تغییر دهد و شبکه باید بتواند این نوسان را با منابع جایگزین یا سامانه‌های کنترلی جبران کند.
در همین راستا، وزیر نیرو بر اهمیت توسعه فناوری‌های جدید مدیریت شبکه تأکید کرده است. یکی از پروژه‌های مورد اشاره، اندازه‌گیری فاز در نقاط مختلف شبکه و استفاده از الگوهای جدید برای پایدارسازی سیستم برق است. این ابزارها می‌توانند وضعیت شبکه را در زمان واقعی رصد کنند و امکان تصمیم‌گیری سریع‌تر در صورت بروز اختلال را فراهم آورند.
علی‌آبادی همچنین اعلام کرده است که چند مرکز و پروژه جدید در شرکت مدیریت شبکه برق ایران به بهره‌برداری رسیده‌اند که هدف اصلی آنها ارتقای توان پیش‌بینی و کنترل شبکه است. اگرچه اثر این پروژه‌ها ممکن است در شرایط عادی برای مصرف‌کنندگان محسوس نباشد، اما در زمان بروز حادثه یا تغییر ناگهانی شرایط تولید و مصرف، نقش آنها در پیش‌بینی مشکل و اتخاذ تصمیم مناسب اهمیت پیدا می‌کند.
توسعه ابزارهایی مانند واحدهای اندازه‌گیری فاز یا PMU نیز در همین چارچوب اهمیت دارد. این تجهیزات می‌توانند اطلاعات دقیق و همزمان از ولتاژ، فرکانس و زاویه فاز شبکه در نقاط مختلف ارائه دهند و به اپراتورها کمک کنند اختلالات احتمالی را زودتر شناسایی کنند. در شبکه‌ای که سهم تولید متغیر خورشیدی و بادی افزایش می‌یابد، دسترسی به چنین داده‌هایی برای حفظ تعادل میان تولید و مصرف ضروری‌تر می‌شود.
وزیر نیرو در بخش دیگری از سخنان خود بر نقش دانش بومی و شرکت‌های دانش‌بنیان تأکید کرده و گفته است بخش مهمی از پروژه‌های جدید مدیریت شبکه بر پایه توان داخلی اجرا شده‌اند. به گفته او، متخصصان صنعت برق تلاش کرده‌اند همگام با فناوری‌های روز جهان حرکت کنند و دانش جدید را هم در سطح نظری و هم در سطح عملی وارد شبکه برق کشور کنند.
این رویکرد در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که برنامه توسعه تجدیدپذیرها در ایران با سرعت بیشتری دنبال می‌شود. افزایش ظرفیت خورشیدی در سال‌های آینده می‌تواند بخشی از ناترازی تولید و مصرف برق را جبران کند، اما در مقابل نیاز به منابع انعطاف‌پذیر، ذخیره‌سازهای انرژی، نیروگاه‌های برق‌آبی و مدیریت دقیق‌تر شبکه را نیز افزایش می‌دهد.
در بسیاری از شبکه‌های برق جهان، رشد سهم انرژی‌های تجدیدپذیر با توسعه باتری‌های بزرگ، نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای، پاسخگویی بار و سامانه‌های کنترل پیشرفته همراه شده است. این تجهیزات کمک می‌کنند برق مازاد در زمان تولید بالا ذخیره شود و هنگام افت تولید خورشیدی یا بادی دوباره به شبکه بازگردد.
موضوع شدت بالای مصرف انرژی در ایران نیز از دیگر محورهای مورد تأکید وزیر نیرو بوده است. علی‌آبادی اعلام کرده است که کشور همچنان در شاخص شدت انرژی با معیارهای جهانی فاصله دارد و اگرچه طی دو سال گذشته تغییراتی ایجاد شده، این اقدامات هنوز کافی نیست.
کاهش شدت انرژی می‌تواند فشار بر شبکه را از سمت تقاضا نیز کاهش دهد. هرچه ساختمان‌ها، صنایع و تجهیزات برقی با بهره‌وری بیشتری فعالیت کنند، نیاز به توسعه ظرفیت تولید جدید کمتر می‌شود و مدیریت شبکه نیز ساده‌تر خواهد شد. به همین دلیل، توسعه تجدیدپذیرها در کنار بهینه‌سازی مصرف می‌تواند اثر بیشتری بر کاهش ناترازی داشته باشد.
مجموع سخنان وزیر نیرو نشان می‌دهد سیاست توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از مرحله افزایش صرف ظرفیت عبور کرده و اکنون موضوع «کیفیت اتصال به شبکه» و «پایداری سیستم» اهمیت بیشتری پیدا کرده است. افزایش ظرفیت خورشیدی و بادی بدون توسعه همزمان ابزارهای کنترل، ذخیره‌سازی و منابع پشتیبان می‌تواند خود به چالش تازه‌ای برای شبکه تبدیل شود.
از این رو، مسیر آینده صنعت برق نیازمند توسعه متوازن چند بخش است؛ افزایش ظرفیت تجدیدپذیرها، توسعه ذخیره‌سازها، ارتقای شبکه انتقال و توزیع، استفاده از سامانه‌های اندازه‌گیری و کنترل پیشرفته و کاهش شدت مصرف انرژی. ترکیب این عوامل می‌تواند امکان استفاده گسترده‌تر از انرژی‌های پاک را بدون به خطر انداختن پایداری شبکه فراهم کند.
