توسط : پرتو مدیا | تحولات ژئوپلیتیکی و تغییر ساختار بازار جهانی انرژی، فرصتها و چالشهای تازهای را پیش روی اقتصاد ایران قرار داده است؛ شرایطی که میتواند جایگاه کشور در بازار نفت و گاز را تحت تأثیر قرار دهد و ضرورت بازنگری در سیاستهای انرژی را افزایش دهد.
در هشتمین قسمت برنامه «مدار انرژی» با حضور مجید رئوفی، تحولات ژئوپلیتیکی انرژی و آثار آن بر اقتصاد ایران بررسی شد. در این گفتوگو تأکید شد که بازار جهانی انرژی دیگر صرفاً تابع عرضه و تقاضا نیست و رقابت قدرتهای بزرگ، تحولات امنیتی و ژئوپلیتیکی نیز نقش تعیینکنندهای در شکلگیری آن دارند.
جنگ اوکراین یکی از نقاط عطف این تحولات به شمار میرود؛ رویدادی که مسیر صادرات نفت و گاز را تغییر داده و موجب شکلگیری ائتلافها و مناسبات جدید در بازار انرژی شده است. همزمان اروپا نیز با هدف کاهش وابستگی به گاز روسیه، تنوعبخشی به منابع تأمین خود را دنبال کرده که این روند فرصتهایی را برای تولیدکنندگان خاورمیانه و آسیای مرکزی ایجاد کرده است.
ایران بهعنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفت و گاز جهان، ظرفیت قابل توجهی برای نقشآفرینی در معادلات جدید انرژی دارد؛ با این حال تحریمها، محدودیتهای سرمایهگذاری و ضعف زیرساختها از موانع اصلی بهرهبرداری کامل از این ظرفیت عنوان شدهاند. توسعه دیپلماسی انرژی، تقویت همکاریهای منطقهای و جذب سرمایهگذاری از جمله اقداماتی است که میتواند جایگاه ایران را در بازار جهانی انرژی تقویت کند.
در کنار تحولات بازار نفت و گاز، حرکت جهانی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر نیز میتواند در بلندمدت ساختار تقاضای انرژی را تغییر دهد. از این رو سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، بهینهسازی مصرف داخلی و کاهش شدت انرژی برای افزایش تابآوری اقتصاد ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وابستگی اقتصاد ایران به درآمدهای نفتی نیز یکی دیگر از چالشهای مطرحشده است؛ وابستگیای که باعث میشود نوسانات بازار جهانی انرژی مستقیماً بر اقتصاد کشور اثرگذار باشد. تنوعبخشی به منابع درآمدی، اصلاح ساختار یارانههای انرژی و افزایش بهرهوری میتواند بخشی از این آسیبپذیری را کاهش دهد.
همچنین موقعیت جغرافیایی ایران ظرفیت تبدیل کشور به یکی از مراکز مهم مبادله و انتقال انرژی منطقه را فراهم کرده است. توسعه زیرساختهای صادراتی، اتصال به شبکههای انتقال انرژی و گسترش همکاری با اقتصادهای بزرگی مانند چین و هند میتواند زمینه بهرهبرداری بیشتر از این ظرفیت را فراهم کند.
در مجموع، تغییرات بازار جهانی انرژی همزمان فرصت و تهدیدی برای اقتصاد ایران محسوب میشود و بهرهگیری از این شرایط نیازمند تقویت زیرساختها، توسعه دیپلماسی انرژی و اصلاح سیاستهای داخلی است؛ در غیر این صورت، ایران ممکن است بخشی از فرصتهای ناشی از بازآرایی بازار جهانی انرژی را از دست بدهد.
