توسط : پرتو مدیا | ایران و ترکمنستان در حال بررسی گسترش همکاری‌های خود در حوزه برق هستند؛ همکاری‌هایی که از تمدید قرارداد واردات برق تا افزایش ظرفیت مبادلات، توسعه خطوط انتقال و ترانزیت برق به کشورهای ثالث را دربر می‌گیرد. مذاکرات اخیر دو کشور در شرایطی انجام شده که توسعه ارتباطات برقی با همسایگان به یکی از ابزارهای افزایش انعطاف‌پذیری شبکه و مدیریت بهتر تراز تولید و مصرف تبدیل شده است.
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرده است که همزمان با حضور رئیس‌جمهور ایران در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، هیئت ایرانی در دیدار با مقام‌های ترکمنستان مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط با توسعه همکاری‌های انرژی را بررسی کرده است. این هیئت با حضور مدیران عامل شرکت‌های برق و گاز کشور و به سرپرستی فرزانه صادق، در دیدار با رشید مردوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان، درباره ظرفیت‌های جدید همکاری گفت‌وگو کرده است.
یکی از محورهای اصلی مذاکرات، تمدید قرارداد واردات برق از ترکمنستان بوده است. تداوم این قرارداد می‌تواند امکان استفاده از ظرفیت شبکه ترکمنستان را در زمان‌هایی که نیاز داخلی ایران افزایش می‌یابد یا محدودیت‌هایی در بخش تولید ایجاد می‌شود، فراهم کند. واردات برق از کشورهای همسایه به‌ویژه در دوره‌های اوج مصرف می‌تواند به‌عنوان یکی از ابزارهای مکمل مدیریت شبکه مورد استفاده قرار گیرد.
افزایش حجم مبادلات برق نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده میان دو کشور بوده است. توسعه ظرفیت مبادلات به ایران و ترکمنستان اجازه می‌دهد علاوه بر قراردادهای فعلی، حجم بیشتری از برق را متناسب با شرایط شبکه، تولید و مصرف میان دو کشور جابه‌جا کنند. چنین سازوکاری در صورت اجرای پایدار می‌تواند امنیت تأمین انرژی را در مناطق مرزی و شبکه‌های متصل افزایش دهد.
توسعه خطوط سوم و چهارم مبادلاتی نیز در دستور بررسی قرار گرفته است. افزایش تعداد خطوط ارتباطی می‌تواند ظرفیت فنی انتقال برق را بالا ببرد و همزمان وابستگی به مسیرهای محدود موجود را کاهش دهد. در شبکه‌های منطقه‌ای، وجود مسیرهای انتقال بیشتر علاوه بر افزایش ظرفیت تجارت برق، از نظر پایداری و تاب‌آوری شبکه نیز اهمیت دارد.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های مذاکرات اخیر، بررسی امکان ترانزیت برق از مسیر ترکمنستان به کشورهای ثالث است. اجرای چنین طرحی می‌تواند همکاری برقی دو کشور را از یک رابطه صرفاً دوجانبه فراتر ببرد و زمینه حضور ایران و ترکمنستان در یک شبکه گسترده‌تر تجارت انرژی منطقه‌ای را فراهم کند.
ترانزیت برق از نظر اقتصادی نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد. استفاده از شبکه‌های انتقال برای عبور برق به مقصد کشورهای دیگر، امکان کسب درآمد از حق ترانزیت و افزایش بهره‌برداری از زیرساخت‌های موجود را فراهم می‌کند. در عین حال، شکل‌گیری چنین مسیرهایی می‌تواند به ایجاد پیوندهای پایدارتر میان بازارهای برق منطقه کمک کند.
طبق اعلام مدیرعامل توانیر، در جریان مذاکرات موافقت‌های اولیه برای ادامه بررسی موضوعات مطرح‌شده حاصل شده است. قرار است تیم‌های کارشناسی ایران و ترکمنستان ابعاد فنی، اقتصادی و اجرایی این طرح‌ها را بررسی کنند. بنابراین بخشی از برنامه‌های مطرح‌شده هنوز در مرحله کارشناسی قرار دارد و اجرای نهایی آنها به نتایج این مطالعات و فراهم‌شدن الزامات اجرایی وابسته خواهد بود.
اهمیت توسعه ارتباطات برقی منطقه‌ای زمانی بیشتر مشخص می‌شود که نوسانات مصرف و تولید در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گیرد. الگوی مصرف برق کشورها در طول شبانه‌روز و فصل‌های مختلف یکسان نیست و همین تفاوت می‌تواند امکان مبادله انرژی را ایجاد کند. کشوری که در یک مقطع مازاد تولید دارد، می‌تواند برق خود را به شبکه‌ای منتقل کند که در همان زمان با افزایش تقاضا مواجه است.
برای ایران نیز توسعه ارتباط برقی با کشورهای همسایه می‌تواند بخشی از راهبرد افزایش انعطاف شبکه باشد. واردات برق به‌تنهایی جایگزین توسعه ظرفیت داخلی تولید نیست، اما می‌تواند در کنار احداث نیروگاه‌های جدید، توسعه تجدیدپذیرها، مدیریت مصرف و افزایش ظرفیت شبکه انتقال، یکی از ابزارهای کاهش فشار در دوره‌های خاص باشد.
همکاری با ترکمنستان از منظر موقعیت جغرافیایی نیز اهمیت دارد. این کشور می‌تواند به‌عنوان یکی از حلقه‌های ارتباطی ایران با شبکه برق آسیای مرکزی عمل کند و در صورت توسعه خطوط و فراهم‌شدن توافق‌های لازم، مسیرهای جدیدی برای تجارت و ترانزیت انرژی ایجاد شود.
مدیرعامل توانیر نیز تأکید کرده است که توسعه این همکاری‌ها، در صورت تأیید مطالعات کارشناسی و فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم، می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای افزایش ظرفیت مبادلات برق و تقویت همکاری‌های انرژی ایران با کشورهای منطقه ایجاد کند.
در مجموع، مذاکرات اخیر ایران و ترکمنستان را می‌توان بخشی از حرکت به سمت گسترش بازار منطقه‌ای برق دانست. تمدید قرارداد واردات، افزایش حجم مبادلات، توسعه خطوط سوم و چهارم و امکان ترانزیت برق به کشورهای ثالث، چهار محور اصلی این برنامه هستند؛ محورهایی که در صورت رسیدن به مرحله اجرا می‌توانند ظرفیت ارتباط شبکه‌های دو کشور را افزایش داده و نقش ایران و ترکمنستان را در تجارت برق منطقه پررنگ‌تر کنند.
