توسط : پرتو مدیا | مدیریت و بهینه‌سازی مصرف انرژی به یکی از محورهای اصلی برنامه شرکت ملی گاز ایران برای حفظ پایداری شبکه در فصل سرد تبدیل شده است؛ راهکاری که به گفته مدیرعامل این شرکت، در مقایسه با توسعه ظرفیت‌های جدید تولید، هزینه کمتری دارد و می‌تواند با هدایت گاز از بخش‌های کم‌بازده به فعالیت‌های مولد و صنعتی، بخشی از ناترازی موجود در شبکه را جبران کند.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در نشست با مسئولان استان خراسان شمالی اعلام کرد هم‌اکنون ۱۰۹ شرکت خدمات انرژی یا «کارور» در چارچوب طرح‌های بهینه‌سازی با شرکت ملی گاز همکاری می‌کنند. وظیفه اصلی این شرکت‌ها شناسایی ظرفیت‌های کاهش مصرف در بخش‌های مختلف و اجرای پروژه‌هایی است که بدون کاهش سطح تولید یا خدمات، مصرف گاز را پایین می‌آورند. گاز صرفه‌جویی‌شده از این مسیر می‌تواند در اختیار بخش‌هایی قرار گیرد که نقش بیشتری در تولید و فعالیت‌های اقتصادی دارند.
نتایج برخی طرح‌های اجراشده نشان می‌دهد ظرفیت صرفه‌جویی در بعضی واحدهای مصرف‌کننده قابل‌توجه است. در خراسان رضوی، یک شرکت کارور با نوسازی فناوری در ۱۸ واحد نانوایی توانسته مصرف گاز را بین ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش دهد. در صنعت آجر نیز تغییر فناوری می‌تواند اختلاف چشمگیری در شدت مصرف انرژی ایجاد کند. در حالی که تولید سنتی هر تن آجر ممکن است حدود ۳۰۰ مترمکعب گاز مصرف کند، استفاده از فناوری جدید این میزان را به حدود ۲۷.۴ مترمکعب کاهش می‌دهد.
این ارقام نشان می‌دهد بخشی از مسئله ناترازی انرژی را می‌توان از طریق ارتقای بهره‌وری و اصلاح فناوری مصرف‌کنندگان برطرف کرد؛ به‌ویژه در شرایطی که افزایش تولید گاز نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده، توسعه میادین و اجرای پروژه‌های زمان‌بر است. در مقابل، برخی پروژه‌های بهینه‌سازی را می‌توان در دوره کوتاه‌تری اجرا کرد و نتیجه آنها نیز سریع‌تر در میزان مصرف شبکه مشاهده می‌شود.
موضوع مدیریت مصرف در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. توکلی اعلام کرده است که به دنبال آسیب واردشده به بخشی از ظرفیت پالایشگاهی پارس جنوبی در اسفند سال گذشته، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت شبکه خارج شده است. به گفته او، برنامه‌ریزی شده تا پیش از فرا رسیدن زمستان، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت از طریق مجموعه‌ای از اقدامات دوباره به مدار تولید و مصرف بازگردد.
با وجود این اقدامات، مدیرعامل شرکت ملی گاز از باقی ماندن حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب ناترازی در شبکه خبر داده است. این رقم در کنار تجربه سال‌های گذشته که ناترازی گاز در دوره اوج مصرف به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب رسیده، ضرورت مدیریت تقاضا در ماه‌های سرد را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی هر میزان کاهش مصرف در بخش‌های غیرمولد می‌تواند ظرفیت بیشتری برای حفظ جریان گاز صنایع، نیروگاه‌ها و سایر مصرف‌کنندگان اصلی فراهم کند.
شرکت ملی گاز در کنار برنامه‌های داخلی برای کاهش مصرف، تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین گاز را نیز دنبال می‌کند. واردات، سوآپ و ترانزیت گاز از جمله گزینه‌هایی هستند که در این چارچوب بررسی شده‌اند و ترکمنستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به شبکه گاز شمال شرق ایران یکی از ظرفیت‌های مهم در این زمینه محسوب می‌شود. به گفته توکلی، بسترهای فنی و قانونی لازم برای توسعه همکاری با ترکمنستان فراهم شده و مانع ناشی از بدهی به طرف مقابل نیز وجود ندارد.
تأمین پایدار گاز در استان‌های شمال و شمال شرق کشور در فصل سرد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا افت شدید دما می‌تواند مصرف بخش خانگی را به سرعت افزایش دهد و فشار بیشتری بر شبکه انتقال ایجاد کند. به همین دلیل، در خراسان شمالی سناریوهای مختلفی برای مواجهه با شرایط احتمالی زمستان تدوین شده و دستگاه‌های اجرایی موظف شده‌اند برنامه‌های عملیاتی خود را برای حفظ پایداری جریان گاز آماده کنند.
بهمن نوری، استاندار خراسان شمالی، نیز اعلام کرده است که این سناریوها بر اساس وضعیت موجود، ظرفیت‌های استان و شرایط احتمالی فصل سرد تدوین شده‌اند. همچنین ذخیره‌سازی سوخت مایع به‌عنوان سوخت جایگزین برای برخی مصرف‌کنندگان و واحدها مورد توجه قرار گرفته تا در صورت افزایش محدودیت گاز، امکان مدیریت شرایط فراهم باشد.
استفاده از شرکت‌های کارور برای صنایع پرمصرف نیز از دیگر محورهای مورد تأکید مسئولان است. این شرکت‌ها می‌توانند با ممیزی انرژی، شناسایی نقاط پرت انرژی، تعویض تجهیزات قدیمی و اصلاح فرآیندهای تولید، میزان مصرف را بدون الزام به کاهش تولید پایین بیاورند. تجربه صنایع آجر و نانوایی‌ها نشان می‌دهد در برخی بخش‌ها، اصلاح فناوری می‌تواند تأثیری بسیار بیشتر از صرفه‌جویی‌های محدود و مقطعی داشته باشد.
تمرکز بر بهینه‌سازی مصرف در حالی افزایش یافته که ناترازی گاز طی سال‌های گذشته به یکی از چالش‌های اصلی صنایع کشور در فصل سرد تبدیل شده است. افزایش مصرف خانگی معمولاً باعث اعمال محدودیت برای برخی واحدهای صنعتی می‌شود و این محدودیت‌ها می‌تواند مستقیماً بر تولید، صادرات و درآمد بنگاه‌ها اثر بگذارد.
از این منظر، کاهش شدت مصرف انرژی تنها یک برنامه برای صرفه‌جویی در گاز نیست، بلکه می‌تواند به ابزاری برای حفظ تولید صنعتی و افزایش تاب‌آوری شبکه انرژی تبدیل شود. توسعه فعالیت شرکت‌های خدمات انرژی، استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف، اصلاح تجهیزات فرسوده و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای مصرف‌کنندگان، از مهم‌ترین مسیرهایی هستند که می‌توانند همزمان فشار بر شبکه گاز و هزینه تأمین انرژی کشور را کاهش دهند.
مجموع برنامه‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد راهبرد شرکت ملی گاز برای عبور از فصل سرد بر دو محور اصلی استوار شده است؛ افزایش و تنوع‌بخشی به منابع تأمین از یک سو و کاهش مصرف غیرضروری و افزایش بهره‌وری از سوی دیگر. در شرایطی که توسعه ظرفیت تولید به سرمایه و زمان قابل‌توجهی نیاز دارد، سرعت اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان پایداری شبکه گاز طی ماه‌های آینده داشته باشد.
