توسط : پرتو مدیا | تلفات انرژی برق در شش ماه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۸ درصد کاهش یافته است؛ کاهشی که در شرایط رشد ۲.۱ درصدی مصرف مشترکان ثبت شده و از بهبود نسبی عملکرد شبکه توزیع و کاهش بخشی از انرژی هدررفته حکایت دارد. همزمان، طرح ملی «مهتاب» نیز با تمرکز بر مقابله با برق‌های غیرمجاز، دستکاری کنتورها و تلفات غیرفنی در سراسر کشور در حال اجراست.
بر اساس آمار منتشرشده، حدود ۱۰ درصد از انرژی تولیدی کشور در شبکه برق تلف می‌شود و نزدیک به نیمی از این میزان مربوط به تلفات غیرفنی است. انشعابات غیرمجاز، دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری و استفاده غیرقانونی از شبکه از مهم‌ترین عوامل این بخش از تلفات به شمار می‌روند؛ موضوعی که در شرایط ناترازی برق می‌تواند مستقیماً ظرفیت قابل استفاده شبکه را کاهش دهد.
طرح ملی مهتاب از اواخر سال گذشته با هدف کاهش همین تلفات غیرفنی به اجرا درآمده است. یکی از محورهای اصلی این طرح، توسعه کنتورهای هوشمند و افزایش امکان پایش مصرف مشترکان است، اما مسئولان صنعت برق تأکید دارند که هوشمندسازی به‌تنهایی برای کاهش تلفات کافی نیست و باید با نظارت میدانی، شناسایی تخلفات و برخورد با دستکاری تجهیزات همراه شود.
در این میان، نیروهای قرائت، بازرسی، نصب و عوامل عملیاتی شبکه نیز نقش مهمی دارند. این نیروها با حدود ۴۲ میلیون مشترک برق کشور در ارتباط هستند و دقت آنها در شناسایی انشعابات غیرمجاز و تخلفات مصرف می‌تواند مکمل سامانه‌های هوشمند باشد. به همین دلیل، کاهش تلفات برق علاوه بر سرمایه‌گذاری فنی، نیازمند پایش مستمر و حضور عملیاتی در سطح شبکه است.
اهمیت مقابله با مصارف غیرمجاز در برخی استان‌ها بیشتر است. بر اساس اطلاعات شرکت توانیر، حجم برق غیرمجاز در بعضی استان‌های جنوبی کشور به حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ مگاوات می‌رسد؛ ظرفیتی که در دوره‌های اوج مصرف می‌تواند بر مدیریت بار و کیفیت تأمین برق سایر مشترکان اثرگذار باشد.
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرده است که کاهش ۱.۸ درصدی تلفات در نیمه نخست امسال در شرایطی رخ داده که مصرف برق مشترکان ۲.۱ درصد افزایش یافته، اما انرژی تحویلی به شرکت‌های توزیع در همین مدت ۰.۵ درصد کاهش داشته است. این ارقام نشان می‌دهد کاهش تلفات صرفاً نتیجه افت مصرف یا افزایش انرژی ورودی به شبکه نبوده و بهبود عملکرد شبکه نیز در آن نقش داشته است.
از نظر فنی و اقتصادی، کاهش تلفات به معنای افزایش سهم انرژی تولیدشده‌ای است که در نهایت به مصرف‌کننده می‌رسد. هر میزان کاهش هدررفت می‌تواند بدون نیاز به احداث نیروگاه جدید، بخشی از ظرفیت موجود را آزاد کند و هزینه‌های تولید، انتقال و توزیع برق را کاهش دهد.
در بررسی عملکرد شرکت‌های توزیع نیز خوزستان، سیستان و بلوچستان و کردستان بیشترین کاهش تلفات را نسبت به مدت مشابه سال گذشته ثبت کرده‌اند. این عملکرد می‌تواند نتیجه ترکیبی از اصلاح زیرساخت‌ها، کنترل مصارف غیرمجاز، بهبود تجهیزات اندازه‌گیری و نظارت بیشتر بر نقاط پرتلفات باشد.
با این حال، تداوم روند نزولی تلفات نیازمند اقدامات مستمر است. شناسایی نقاط دارای هدررفت بالا، نوسازی شبکه‌های فرسوده، اصلاح انشعابات، توسعه کنتورهای هوشمند، پایش مصرف و مقابله با برق‌دزدی از جمله اقداماتی هستند که باید همزمان دنبال شوند.
طرح مهتاب در همین چارچوب فقط یک برنامه فنی برای کاهش اتلاف انرژی محسوب نمی‌شود، بلکه هدف آن صیانت از حقوق عمومی و توزیع عادلانه‌تر برق نیز عنوان شده است. در دوره‌هایی که شبکه با محدودیت تولید مواجه است، مصرف غیرمجاز می‌تواند سهم سایر مشترکان را کاهش دهد و فشار بیشتری بر مدیریت بار وارد کند.
کاهش ۱.۸ درصدی تلفات برق در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از نشانه‌های بهبود بهره‌وری شبکه توزیع دانست. اگر این روند با توسعه هوشمندسازی، اصلاح زیرساخت‌ها و کنترل جدی‌تر مصارف غیرمجاز ادامه یابد، بخشی از ناترازی برق را می‌توان نه از مسیر افزایش تولید، بلکه از طریق کاهش هدررفت موجود در شبکه جبران کرد.
