توسط : پرتو مدیا | ایران و ترکمنستان در حال بررسی توسعه همکاری‌های خود در حوزه برق هستند؛ همکاری‌هایی که می‌تواند از تمدید قرارداد واردات برق تا افزایش ظرفیت مبادلات، توسعه خطوط جدید انتقال و حتی ترانزیت برق به کشورهای ثالث را دربر بگیرد. این مذاکرات همزمان با حضور رئیس‌جمهور ایران در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع انجام شده و هدف اصلی آن تقویت زیرساخت‌های تبادل انرژی میان دو کشور عنوان شده است.
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرده است که هیئت ایرانی به سرپرستی فرزانه صادق و با حضور مدیران عامل شرکت‌های برق و گاز کشور، در دیدار با رشید مردوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان، مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط با توسعه همکاری‌های انرژی را مورد بررسی قرار داده است.
یکی از محورهای اصلی این مذاکرات، تمدید قرارداد واردات برق از ترکمنستان است. ایران طی سال‌های گذشته از ظرفیت تبادل برق با کشورهای همسایه برای تأمین بخشی از نیاز شبکه و افزایش انعطاف‌پذیری در مدیریت تولید و مصرف استفاده کرده و ادامه همکاری با ترکمنستان می‌تواند به حفظ این ظرفیت کمک کند.
در کنار تمدید قرارداد موجود، افزایش حجم مبادلات برق نیز در دستور کار قرار گرفته است. توسعه مبادلات می‌تواند به ایران امکان دهد در دوره‌هایی که شبکه داخلی با افزایش تقاضا یا محدودیت تولید مواجه می‌شود، از ظرفیت وارداتی بیشتری استفاده کند و در مقابل، در شرایط مناسب امکان تبادل برق در جهت معکوس نیز فراهم باشد.
موضوع توسعه خطوط سوم و چهارم مبادلاتی میان ایران و ترکمنستان نیز از دیگر محورهای مطرح‌شده در مذاکرات بوده است. افزایش تعداد خطوط انتقال می‌تواند ظرفیت فنی تبادل برق میان دو کشور را بالا ببرد، پایداری ارتباط شبکه‌ها را افزایش دهد و ریسک وابستگی به تعداد محدودی مسیر انتقال را کاهش دهد.
یکی دیگر از موضوعات مهم، بررسی امکان ترانزیت برق از مسیر ترکمنستان به کشورهای ثالث است. در صورت اجرایی‌شدن چنین طرحی، همکاری برق ایران و ترکمنستان از یک رابطه دوجانبه فراتر می‌رود و می‌تواند بخشی از شبکه گسترده‌تر تجارت برق در منطقه باشد. این موضوع برای ایران نیز اهمیت دارد؛ زیرا توسعه ترانزیت انرژی می‌تواند جایگاه کشور را در مبادلات منطقه‌ای برق تقویت کند.
مدیرعامل توانیر اعلام کرده است که در جریان مذاکرات، موافقت‌های اولیه برای ادامه بررسی این موضوعات به دست آمده و قرار است تیم‌های کارشناسی دو کشور جزئیات فنی، اقتصادی و اجرایی طرح‌ها را بررسی کنند. بنابراین بخشی از برنامه‌های مطرح‌شده هنوز در مرحله مطالعه قرار دارند و اجرای آنها به نتیجه ارزیابی‌های کارشناسی و فراهم‌شدن الزامات اجرایی بستگی خواهد داشت.
توسعه زیرساخت‌های تبادل برق با کشورهای همسایه در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که شبکه برق ایران با رشد مصرف، ناترازی فصلی و نیاز به افزایش انعطاف‌پذیری در تأمین انرژی مواجه است. اتصال به شبکه‌های برق منطقه‌ای می‌تواند امکان مدیریت بهتر دوره‌های اوج مصرف را فراهم کند و بخشی از فشار بر ظرفیت تولید داخلی را کاهش دهد.
از سوی دیگر، ترکمنستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و برخورداری از ظرفیت تولید انرژی، یکی از شرکای بالقوه ایران در توسعه تجارت منطقه‌ای برق محسوب می‌شود. افزایش خطوط ارتباطی میان دو کشور می‌تواند علاوه بر واردات مستقیم، زمینه شکل‌گیری مسیرهای تازه انتقال برق در آسیای مرکزی را نیز فراهم کند.
ترانزیت برق نیز در صورت توسعه می‌تواند مزایای اقتصادی مستقلی ایجاد کند. عبور برق کشورهای تولیدکننده از شبکه ایران یا ترکمنستان به بازارهای دیگر، علاوه بر دریافت حق ترانزیت، می‌تواند به افزایش نقش دو کشور در شبکه انرژی منطقه کمک کند و زیرساخت‌های انتقال را از یک ابزار داخلی به دارایی منطقه‌ای تبدیل کند.
همکاری ایران و ترکمنستان در بخش برق در صورت توسعه، می‌تواند مکمل همکاری‌های دو کشور در سایر بخش‌های انرژی نیز باشد. حضور همزمان مدیران شرکت‌های برق و گاز در مذاکرات نشان می‌دهد گفت‌وگوها در چارچوب گسترده‌تری از همکاری‌های انرژی دنبال شده است.
در مجموع، مذاکرات اخیر را می‌توان گامی مقدماتی برای افزایش ظرفیت مبادلات برقی میان ایران و ترکمنستان دانست. تمدید قرارداد واردات، توسعه خطوط سوم و چهارم، افزایش حجم مبادلات و بررسی ترانزیت برق چهار محور اصلی این برنامه هستند؛ محورهایی که در صورت تأیید مطالعات فنی و اقتصادی، می‌توانند نقش مهمی در افزایش انعطاف‌پذیری شبکه برق و توسعه تجارت انرژی منطقه‌ای ایفا کنند.
